Акъылбалыкъ болмагъанланы аманлыкъладан спорт эм искусство тыяллыкъдыла

Тюнене КъМР-ни Правительствосунда аманлыкъланы профилактикасы жаны бла ведомствола аралы комиссияны кезиулю жыйылыуу болгъанды. Анда акъылбалыкъ болмагъанланы бузукълукъладан сакълауда къошакъ билим бериу системаны онглары сюзюлгендиле. Аны премьер-министр Мусукланы Алий бардыргъанды.
КъМР-ни билим бериу, илму эм жаш тёлюню ишлери жаны бла министрини орунбасары Геккиланы Солтан билдиргенича, республикада къошакъ билим бериу системаны 25 учреждениясында 30 мингден аслам школчу юйренедиле. «Бюгюнлюкде алада окъутуу 700 программагъа кёре бардырылады, сабийле, юйюрлерини къолайлыкъларына да къарамай, сюйген дерслерин сайларгъа эркиндиле», - дегенди ол.
Алай къошакъ билим бериуню андан да кенг жаяр ючюн, а специалистле школлада дерсле къурайдыла. Бюгюнлюкде республикада аллай 840 кружок барды.
Сабий чыгъармачылыкъны «Кюн шахар» академиясы да акъылбалыкъ болмагъанланы арасында аманлыкъланы профилактикасын бийик даражада толтурургъа, аланы эркин заманларын къураргъа онг береди. Анда 5 мингден аслам жаш бла къыз юйренедиле. Аланы техника илмулагъа сейирлерин къозгъар мурат бла уа Технопарк да ачылгъанды.  
КъМР-ни Билим бериу, илму эм жаш тёлюню ишлери жаны бла министерствосу элледе школлада спорт бла кюреширге онгла къурау жаны бла битеуроссей конкурсха къатышып, 23 миллион сом субсидия къытханды. «Аны хайырындан 24 спортзал жангыртылгъанды, керекли оборудование алыннганды. Алай бла республикада 22 спорт клуб ачылгъанды, алада бюгюнлюкде 1,6 минг сабий кюрешедиле», - дегенди ол.
Докладчы оюм этгенича, бузукълукъла этерге ёч жашланы бла къызланы  къошакъ билим бериу системагъа тири къатышдырыргъа тийишлиди.   Бюгюнлюкде уа министерствода профилактика эсепде болгъан 211 акъылбалыкъ болмагъандан алагъа жаланда 105-си жюрюйдюле.
Геккиланы Солтан жетишимле бла бирге кемчиликлени юслеринден да айтханды. Учрежденияланы мекямларыны асламы шёндюгю излемлеге келишмейдиле, кёбюсюнде лабораторияла, керекли оборудование, компьютерле жокъдула, Интернетге къошулмагъанлары да бардыла. Дагъыда саулукълары осал  сабийле кюреширча мадарла да этилмегендиле.
КъМР-ни спорт министри Асланбек Хуштов а акъылбалыкъ болмагъанланы юйретиуде спортну магъанасыны юсюнден айтханды. Ол билдиргенича, республикада спортха хазырлау жаны бла бир ара, 44 сабий-жаш тёлю спорт школ эмда аланы 204 бёлюмю бардыла. Алада 35,7 мингден аслам жаш адам спортну 39 тюрлюсюнден жараула бардырадыла.
Министр акъыл этгенича, ёсюп келген тёлюню юйретиу файдалы болур ючюн, спортну даражасын кётюрюрге, адамла жашагъан жерлеринде физкультура бла чырмаусуз кюреширча мадарла этерге боллукъ эди. Дагъыда спортну миллет тюрлюлерин айнытыргъа, туризмни, альпинизмни болушлукълары бла асламланы физкультурагъа къошаргъа керекди. «Къысха айтханда, спорт–мода болургъа, адамны ырахатлы жашаууну мурдорун къураргъа тийишлиди», - деп къошханды.  
Премьер-министрни орунбасары - билим бериу, илму эм жаш тёлюню ишлери жаны бла министр Нина Емузова, докладны сюзе, спортну профилактика онглары уллу болгъанларын белгилеп, эсепде тургъанланы анга сейирлерин къозгъаргъа чакъыргъанды. Асланбек Хуштов ангылатханыча, тренерле, белгили спортчула алагъа шеф болушлукъ этедиле. «Жашланы бла къызланы алларында иги юлгюлери барды - атлары айтылгъан чемпионларыбыз. Ол а аланы тюз жолгъа турургъа кёллендиреди», - дегенди.
Ёсюп келген тёлюню юйретиуде культураны магъанасы бютюнда уллуду. Алай, культура министр Мухадин Кумахов айтханыча, арт жыллада телевиденияны, Интернетни хатасындан адеп-къылыкъ, тёреле унутулуп барадыла, наркомания, ичгичилик дегенча аман къылыкъла жайыладыла. «Бу къужур ишледен къутулургъа сюе эсек, культураны айнытыргъа борчлубуз. Олду ёсюп келген тёлюню юйретиуню баш амалы», - дегенди.
КъМР-де сабий чыгъармачылыкъны 29 школу бардыла. Аладан 18-си шахарлада бла район аралада, къалгъалары уа элледе орналыпдыла. Битеу да бирге алада 9,4 минг сабий окъуйдула. Арт кезиуде уа республиканы халкъларыны тёрели чыгъармачыкъларына сейир ёсгенди. Жаш фахмула тигерге, ол санда миллет оюуланы да, алтындан, кюмюшден накъышла этерге юйренирге излейдиле. «Социологла бардыргъан тинтиулеге кёре уа, искусство бла кюрешгенле аманлыкълагъа, осал ишлеге къатышмайдыла», - деп къошханды.
Докладчы кемчиликлени арасында искусство школланы саны къысхартылгъанларын белгилегенди. «Бюгюнлюкде республиканы шахарларыны бла эллерини жаланда жартысында къалгъандыла сабий чыгъармачылыкъ школла», - дегенди.
Кенгешде акъылбалыкъ болмагъанланы радикал къауумладан сакълауну мадарлары да сюзюлгендиле. Геккиланы Солтан айтханыча, ёсюп келген тёлюню праволу билимин игилендириуге, аланы эркинликлерине бла борчларына юйретиуге баш магъана бериледи. Ол мурат бла тюрлю-тюрлю жыйылыула, класс сагъатла, тюбешиуле къураладыла. КъМР-ни Башчысыны оноуу бла уа толтуруучу власть органланы келечилери республикада битеу школлагъа да шеф болушлукъ этедиле.  
Алай профилактика эсепде тургъанла бла адрес ангылатыу иш кереклисича  бардырылмайды. «Интернетде аманлыкъчы ниетлени жайгъанлагъа къажау иш да кереклисича толтурулмайды», - дегенди докладчы.
КъМР-де МВД-ны полицияны участка уполномоченныйлерини ишлерин къурау эм акъылбалыкъ болмагъанланы ишлери жаны бла бёлюмюню башчысы Аслан Ашхотов билдиргенича, Россейде экстремист къауумланы келечилери жашдан-жаш боладыла – алагъа 15-жыллыкъла окъуна къошулгъан кезиуле бардыла. «Бизни республикада экстремист къауумлагъа 18-35-жыллыкъла киргенлери ачыкъланнганды. Аланы асламы къолайлы, толу юйюрледе ёсгендиле, ата-аналары тёрели динни тутхандыла», - дегенди ол.
Бандит къауумланы келечилери ёлтюрюлгенлери, кёпле жууапха тартылгъанлары бла байламлы аланы башчылары кеслерини тизгинлерине жангы адамланы къошаргъа излейдиле. Аны ючюн право низамны сакълаучула, башха жууаплы органла бла бирге алагъа къажау ишни бардырадыла. Ангылатыу жумушланы кезиуюнде уа бандит къауумланы керти муратлары ачыкъланадыла, аманлыкъла этгенле къаллай жууапха тартылгъанлары белгили этиледи. Быллай тюбешиуле школлала, профессионал билим бериу учреждениялада да къураладыла, былтыр аллай 353 профилактика иш толтурулгъанды.
Аслан Ашхотов акъылбалыкъ болмагъанла Интернетде социальный  сетьле бла чырмаусуз хайырланнганлары ючюн радикал ниетле кенг жайылгъанларын белгилегенди. «Ёсюп келген тёлюню арасында сейир бютюнда уллу болгъан 75 сайтда профилактика мадарла толтуруладыла. Тинтиу жумушладан сора Роскомнадзорну оноуу бла аллай юч сайтны иши тохтатылгъанды», - дегенди ол.
Полициячы «Защита» деген энчи профилактика операцияны, ёлтюрюлген боевиклени юйюрлери бла толтурулгъан ишни юслеринден да айтханды.
Кенгеш жууаплы органлагъа тийишли эсгертиулени проектин къабыл кёрюу бла бошалгъанды.

Тикаланы Фатима.

Свежие номера газет Заман


22.03.2017
21.03.2017
20.03.2017
17.03.2017